رابطه انسان با طبیعت را می­توان در دو زمینه اصلی ارتباط بطئی و علمی او با محیط پیرامون بررسی کرد. ارتباط بطئی به تعامل انسان با طبیعت که ناخودآگاه است پرداخته و ارتباط علمی به تعامل از پیش اندیشیده وی با طبیعت اطلاق می­گردد. در ارتباط علمی، که معمولا متخصصان بدان می­پردازند، هدف کشف روابط بین پدیده ها و تسلط بر ساز و کارهای میان آنهاست. شهرسازی بعنوان یکی از دانش های بشری که ارتباط زیادی با انسان و طبیعت دارد. در طول دهه­ها سعی در تبیین رابطه انسان و طبیعت داشته است. کتب فراوانی در این زمینه نگاشته شده­است و نظریه­ پردازان بسیاری به این رابطه پرداخته­اند. از منظری؛ نظریه­پردازی و نگاه علمی به پدیده­ها بطورکلی بر سه رویکرد استقرایی، ابطال­گرایانه و پارادایماتیک بنا شده است. گرچه هستی شناسی، معرفت­شناسی و روش­شناسی هرکدام از این رویکردها با هم متفاوت­اند ولی نسبی­گرایی و قائل بودن به عدم دستیابی به معرفت کامل و ثابت نسبت به حقیقت رگه­ی مشترک هرسه است. که موجب بروز تناقضاتی در بکارگیری این نظرات شده­است.

توماس کوهن از نظریه پردازان مطرح فلسفه علم پیشرفت علم را متشکل از یک سری دورهای غیرمستمر از علوم هنجاری و تغییرات انقلابی می‌داند. این بدان معناست که برای یک دوره زمانی یک شیوه دیدن جهان هنجار تلقی می‌شود. و در صورتی که این شیوه پاسخ‌گوی مسائل نبود، تناقضات بروز کرده و با بحران مواجه می‌شود و در نتیجه این بحران انقلاب علمی رخ می‌دهد. البته از دیدگاه کوهن پارادایم وسیع‌ترین واحد اجماع درون یک رشته علمی است که یک جامه علمی یا خرده جامعه‌ی علمی را از دیگری متمایز می‌سازد. بود چنین تحولی را در مقام قیاس با انقلاب‌های سیاسی، انقلاب علمی(پارادایم) می‌نامد.

نگاهی اجمالی به نظریات مبین رابطه انسان و طبیعت نشان میدهد که هر کدام از آن ها ریشه در پارادایمی دارند و بعضا دچار التقاط پارادایمی شده اند. برخی مطالعات به ریشه پارادایمی خود اشاره نموده اند و برخی در این زمینه سکوت نموده اند. در شرایط امروز با فرض اینکه بخشی از نابسامانی­های محیط زیست انسان، معلول ناتوانی او از تنظیم علمی رابطه­اش با محیط پیرامون است و تناقضات روز افزونی در حال بروز می­باشد. می توان گفت پارادایم­ها ناکارآمد شده­اند. و ضرورت روز افزون رهایی از دام فکری نگاهی درون پارادایمی و یا برون پارادایمی (فرا پارادایمی) مرسوم حس می­شود. پارادایم‌ها به‌عنوان نوع نگرش به جهان(جهان‌بینی) دارنده اصول ثابت و فروعات مختص به خود می‌باشند. از آنجا که تبیین مبانی معرفت شناختی، هستی شناسی و روش­شناسی سنگ بنای مباحث می­باشد. این مطالعه در تبیین رابطه انسان، طبیعت و شهرسازی بدنبال ترسیم روش­شناسی مطلوب از منظر پارادایمی الهی می­باشد.

با توجه به موضوع پژوهش حاضر که تبیین روش­شناسی چگونگی ارتباط انسان، محیط و شهرسازی است. روش و فرایند پژوهش باید به گونه­ای تعریف شده که ابتدا مفهوم پارادایم و نظرات پیرامون آن بیان و سپس مختصات(هستی شناسی، معرفت شناسی و انسان شناسی)پارادایم الهی تبیین گردد. در گام بعدی قابلیت این پارادایم در جهت دهی به بررسی­ علمی رابطه انسان، محیط و شهرسازی ارائه و روش مطلوب پژوهش در این حوزه پیشنهاد می­گردد. شکل 1 ارتباط شماتیک مفاهیمی که در این فصل بدان پرداخته می­شود را نشان می­دهد.